Xoa bóp dưỡng sinh Y học cổ truyền: nghệ thuật bổ dưỡng Tinh - Khí - Thần
- Việc thực hành cần tâm trí ở trong sự tĩnh lặng, thân thể thoải mái, điều kiện môi trường an toàn, tự nhiên, trong lành.
- Chuỗi bài thực hành 4 bước có thể thực hiện bất cứ khi nào và ở đâu miễn là có thể sắp xếp được thời gian và điều kiện xung quanh.
- Hoàn toàn có thể tập lúc sáng sớm khi ngủ dậy hoặc một thời điểm giải lao trong giờ làm việc hoặc khi có thời gian rảnh. Bộ bài tập giúp "sạc pin" nhanh chóng cho cả Thân và Tâm.
- Nên tập chậm rãi và cảm nhận sâu từng động tác để tăng hiệu quả bồi bổ.
- Bài tập tốt cho người lớn và người cao tuổi, rất phù hợp để dưỡng sinh và giúp tăng khả năng chữa lành của cơ thể.
“Có những ngày bạn thức dậy với một cơ thể nặng nề, một tâm trí mỏi mệt. Bạn tìm đến những liệu trình phức tạp hay những món ăn bổ dưỡng đắt tiền, mà quên mất rằng: từ ngàn xưa, các bậc hiền triết đã để lại một kho tàng dưỡng sinh vô giá. Chỉ bằng đôi bàn tay, một hơi thở sâu và sự tĩnh lặng của tâm hồn, ta có thể tự đánh thức và nuôi dưỡng chính mình.”
Trong kho tàng y học cổ truyền, sức khỏe đích thực không chỉ là một cơ thể không bệnh tật, mà là sự đầy đủ - cân bằng của Tinh – Khí – Thần.
- Tinh là cơ sở vật chất của sự sống, được tàng trữ ở tạng Thận. Tinh có được do từ 2 nguồn tiếp nhận là cha mẹ và từ tự nhiên
- Khí là năng lượng vận hành, là cầu nối giữa thân và tâm, Khí tồn tại ở khắp mọi nơi bên trong cơ thể. Khí trong con người luôn giao hòa và chịu ảnh hưởng bởi Khí của tự nhiên.
- Thần là ý thức, là sự sáng suốt của tâm trí, được lưu giữ ở tạng Tâm.
Theo Y học phương Đông, Ngũ tạng (Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận) chính là những ngôi nhà nuôi dưỡng Tinh – Khí – Thần, và chúng đều có những "cửa ngõ" khai mở ra bên ngoài cơ thể. Tâm khai ở lưỡi - Phế khai ở mũi - Thận khai ở tai - Can khai ở mắt - Tỳ khai ở môi miệng.
Dưới đây là bộ bài tập xoa bóp dương sinh theo Đông Y Bảo Giám (Donguibogam), có tác động rất tích cực đến toàn bộ lục phủ ngũ tạng từ ngoài da vào sâu bên trong để vừa làm khỏe cơ thể toàn diện, vừa giúp bồi bổ nuôi dưỡng Tinh, Khí, Thần mỗi ngày.
BƯỚC 1: KHỞI ĐỘNG NGÀY MỚI – ĐÁNH THỨC THẬN VÀ TỲ
- Gõ răng (Cố Tinh): Khép miệng, gõ nhẹ hai hàm răng trên dưới vào nhau 14 lần. Trong Đông y, "Thận chủ cốt tủy", răng là phần dư của xương. Gõ răng là cách trực tiếp củng cố Thận khí, làm vững chắc cái gốc của sự sống.
- Nuốt nước bọt (Dưỡng Tỳ Vị): đảo lưỡi quanh khắp khoang miệng để nước bọt tiết ra rồi nuốt từ từ xuống bụng. Nước bọt được mệnh danh là "Ngọc dịch". Tỳ vị sinh ra tân dịch này, nuốt nó xuống giúp nuôi dưỡng ngũ tạng, làm dịu cái nóng trong cơ thể. Tất nhiên, việc giữ gìn vệ sinh răng miệng là quan trọng để buổi sáng nước bọt thêm sạch. Nhiều quan điểm phải đánh răng trước để cho sạch miệng rồi mới nuốt nước bọt, nhưng theo YHCT thì điều đó là không cần thiết. Nếu miệng khô, nước bọt ít hoặc cảm thấy khoang miệng hôi, đắng... thì đó là biểu hiện rõ ràng của tình trạng ngũ tạng đang gặp trục trặc, cần có tìm giải pháp. Thông thường, ngũ tạng hoạt động tốt thì miệng buổi sáng sẽ dễ dạng tiết ra nước bọt sau khi đảo lưỡi, và nước bọt đó hoàn toàn đủ tiêu chuẩn để dưỡng sinh ngũ tạng.
- Kéo tai (Bổ Thận): Hít sâu + nín thở + đưa tay phải vòng ra sau gáy nắm tai trái kéo 14 lần, thở ra hít sâu rồi đổi bên tương tự. Thận khai khiếu ở tai, kéo tai giúp bổ Thận khí, sáng tai và hỗ trợ trường thọ.
BƯỚC 2: XOA BÓP VÙNG MẶT – KẾT NỐI CAN, PHẾ VÀ TÂM
Sau khi cơ thể đã tỉnh thức, hãy dùng hơi ấm đôi tay để tác động lên các "cửa ngõ" của nội tạng:
- Xoa mắt (Dưỡng Can - lá gan): Chà xát hai lòng bàn tay cho thật nóng, áp lên mắt và xoa nhẹ 14 lần (hoàn toàn có thể làm nhiều hơn nếu thích). "Can khai khiếu ở mắt", hơi ấm từ tay xua tan mệt mỏi, làm sáng mắt, loại bỏ phong tà và nuôi dưỡng Can huyết. Nói Can khai khiếu ra mắt là có ý khi Can khỏe - người cảm thấy dễ chịu, thư thái, nhẹ nhõm thì ánh mắt lúc đó luôn nhẹ nhàng, mắt cũng khỏe hơn, nhìn mọi vật rõ hơn, thần thái cũng tốt hơn. Can yếu => người bứt rứt, dễ bực dọc, cáu gắt => ánh mắt "giữ", thần mắt kém, thị lực giảm.
- Xoa trán (Dưỡng Thần): Dùng tay xoa đều vùng trán. Động tác này giúp khu trú khí huyết, làm cho khuôn mặt hồng hào và tâm trí minh mẫn.
- Xoa sống mũi (Dưỡng Phế): Dùng ngón giữa xoa hai bên sống mũi 20 - 30 lần cho đến khi nóng lên. "Phế khai khiếu ở mũi", việc này giúp thông thoáng đường thở, dưỡng ẩm cho tạng Phế - phổi.
- Xoa vành tai: Tiếp tục xoa bóp vành tai để tiếp tục bổ trợ cho Thận khí.
BƯỚC 3: KẾT NỐI CHUYÊN SÂU – THỦY HỎA TƯƠNG GIAO
Đây là phần cốt lõi để kết nối Tinh – Khí – Thần:
- Nhắm mắt, ngồi tự nhiên thoải mái lưng thẳng, tâm trí tĩnh lặng quay về cảm nhận cơ thể, nắm tay lại (ngón cái đặt bên trong) để thu Thần lại. Gõ răng 36 lần.
- Đặt hai tay lên đầu, đan chéo ngón tay ra sau gáy, hít thở 9 lần thật nhẹ nhàng không phát ra tiếng để thần tĩnh lặng.
- "Đánh trống trời": Bịt hai tai bằng lòng bàn tay, dùng ngón trỏ và ngón giữa gõ vào xương chẩm sau đầu 24 lần. Tiếng vang bên trong tai giúp trấn an Thần, kích thích lưu thông khí huyết lên não.
- "Lắc cột trời": Lắc đầu nhẹ nhàng sang trái và phải 24 lần, để vai di chuyển theo, giúp khai thông vùng cổ vai gáy.
- "Rồng đỏ khuấy động" (Luyện Tinh): Lưỡi là "Rồng đỏ", cũng là nơi "Tâm khai ra". Dùng lưỡi khuấy đều trong miệng cho đến khi miệng đầy nước bọt. Chia làm 3 lần nuốt, mỗi lần một .
- Xoa "Cửa Tinh" (Mệnh Môn): Chà nóng hai tay, nắm lại và xoa bóp vùng thắt lưng (nơi có hai quả thận). Đây là cách sưởi ấm Thận dương, bồi bổ Tinh khí.
BƯỚC 4: QUÁN TƯỞNG VÀ KÉO GIÃN – NUÔI DƯỠNG THẦN KHÍ
- Quán tưởng ngọn lửa: Nín thở một lát, hít khí trong lành qua mũi, rồi từ từ thở ra. Hãy tưởng tượng có một ngọn lửa đang cháy ở vùng rốn (Đan điền). Cảm nhận hơi nóng lan tỏa. Đây là sự giao thoa giữa Tâm Hỏa (ngọn lửa) và Thận Thủy (Đan điền), giúp Thủy Hỏa tương giao, cân bằng Âm Dương.
- Vận động vai: Cúi đầu, lắc vai 36 lần sang trái và phải.
- Kéo giãn: Duỗi thẳng hai chân. Đan chéo các ngón tay, vươn thẳng hai tay lên trời 3 hoặc 9 lần. Cúi người về phía trước, dùng tay lần lượt kéo các ngón chân, sau đó ngồi thẳng dậy, chờ nước bọt tiết ra và nuốt từng phần (9 lần).
- Kết thúc: Lắc vai và xoay cổ 24 lần. Nín thở một lát, che miệng mũi. Lúc này, tà khí không thể xâm nhập, cơ thể luôn tỉnh táo, tinh thần sảng khoái.
(Lưu ý: số lần có thể điều chỉnh nhiều hoặc ít tùy theo từng người, miễn là cảm thấy thoải mái)
Nhìn vào chuỗi bài tập này, ta thấy người xưa không hề xem nhẹ bất kỳ bộ phận nào. Từ hàm răng, nước bọt, đôi mắt, vành tai đến vùng thắt lưng, tất cả đều được kết nối chặt chẽ với Ngũ tạng để nuôi dưỡng Tinh – Khí – Thần. Thực hành đều đặn mỗi ngày không chỉ giúp thân thể cường tráng, mà còn giúp tâm trí tĩnh tại. Khi Thân và Tâm hòa hợp, đó chính là lúc sự chữa lành đích thực diễn ra.
Người thực hành và chia sẻ bộ bài tập này:
BS CKI YHCT Lê Hải
Người đồng hành cùng bạn trên hành trình dưỡng sinh Tinh – Khí – Thần